وقتی سردار سلیمانی نیم چکمه را قانع کرد | روسیه قطعنامه تسلسل تحریم تسلیحاتی ایران را وتو می کند؟ 

اسماعیل حکمرانی پور – همشهری آنلاین: مهدی سنایی، دانشیار روابط بین الملل دانشگاه تهران و سفیر سابق ایران تو روسیهاست که چند ماهی می شود در پایان عهده دار قریب ۶ساله خود به تهران بازگشته و درون بر فعالیت دانشگاهی به عنوان مشاور ارشد وزیر خارجه مشغول فعالیت است. او کارشناس مملکت روسیه و قفقاز و مدیر مؤسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) است که سابقه ۲دوره نمایندگی حلقه را هم دارد. مهم ترین تحولات روابط ایران و روسیه ازجمله شرکت تو سوریه، شهود اس-۳۰۰ و ارتقای روابط اقتصادی دوجانبه در دوران سفارت او اجرا شده است، گفت وگوی خبرنگار همشهری با سنایی درباره تحولات روابط ایران و روسیه و مسائل روز سیاست اجنبی تو دفتر کار او در مؤسسه ایراس ادا شد که مشروح آن را در امتداد می خوانید. یکی از اتفاق های اختصاص در روابط ایران و روسیه وتویی حیات که روسیه در ماجرای قطعنامه ضدایرانی درباره یمن ادا داد، آیا این تیر راهبردی شدن روابط بود؟ 

در آن رأی که روسیه قسط سطوح مختلف تحولات بین المللی، منطقه ای و دوجانبه تأثیرگذار بود. روسیه بوسیله صورت کلی تو سال های اخیر با تحریم های متاخر و کلا محاکمه تحریمی از حروف شورای امان مخالف است، یعنی موضع روسیه قرین گذشته وحدت با تحریم نیست. موضوع دیگر این است که در تحولات منطقه ای رویکرد خلط به ایران دارد. هرچند حیات فداکار اختلاف نظرها طبیعی است اما شاید بتوان گفت نزدیک ترین راهبردها و مواضع در مسائل منطقه متعلق به روسیه و ایران باشد. با حیات این رویکردهای منطقه ای و بین المللی بنیانی ترین عامل داخل وتوی آن قطعنامه مختصات و سطح جدید روابط ۲کشور و چاره ها و همکاری های فیمابین بود. آمریکا به دنبال قبول قطعنامه ای علیه ایران است. فکر می کنید رأی روسیه درون قبال این قطعنامه وتو باشد؟

روسیه با اقدام آمریکا از همین الان تغار کرده و وزیر خارجه روسیه مجله ای بی پرده به دبیرکل موسسه ملل تو این زمینه زده است. این موضوع از ابعاد مختلف بخاطر روس ها حائز ابهت است. یکی اینکه روسیه مایل بوسیله ابقای برجام است و همیشه از حفظ برجام حمایت کرده و درون واقع اقدام یکجانبه آمریکا برای برون رفت از برجام و بایکوت علیه ایران را به معین ترین شکل ممکن محکوم کرده است، به همین برهان از نظر روسیه رفتار آمریکا بخاطر تحریم تسلیحاتی ایران کاملا غیرمقبول است. از بعد حقوق بین الملل نیز که داخل بیانیه اخیر ۲وزیر خارجه پیاده شدن تقویت آن تأکید شده بود، تمدید تحریم تسلیحاتی ایران قابل قبول نیست. ضمن اینکه یک موضوع روابط دوجانبه نیز هست، ما با روسیه تعاملات دفاعی داریم ولی طرف روس درباره آنچه سرگشاده تحریم های شورای کنف بوده ملاحظاتی داشته و داخل بسیاری مذاکرات دفاعی که با آنها داشتیم این کتاب (تاریخ فسخ بایکوت های تسلیحاتی ایران) عمده بوده که امکان همکاری دفاعی کامل حاضر می شود. اگرچه ایران داخل سال های اخیر به توان متناسب توجهی داخل عرصه دفاعی ازجمله تو تولید انواع تجهیزات نظامی و دفاعی فصیح ولی این باهم اتحاد کردن ها بخاطر ما و روسیه با جلال است و اگر روسیه به لحاظ اقتصادی هم نگاه بطی ء نباید دستور دهد این تحریم ها تمدید شود. روابط ما با روسیه اعتمادآمیز و دوستانه است و مهتر جمهور به همین دلیل گفتند از روسیه و چین انتظار هست مانع بایکوت های تسلیحاتی ایران شوند. علاوه کنار این مقبول این بایکوت ها به معنای مرگ برجام به عنوان یکی از عناصر ثبات بخش است و اوضاع را تشدید می درنگ و عکس العمل ایران را در معلول خواهد داشت که شرایط را مشکل برنده می کند. رئیس جمهور در نامه ای بوسیله سران ۵کشور بدنه شورای امنیت به جز آمریکا این پیام را ابلاغ کرده که ایران چه عکس العمل هایی خواهد داشت. به دیدن شما این عکس العمل ها بازدارنده است؟

بله، حتما؛ زیرا دیدید تو ارتباط با کاهش تعهدات چقدر سروصدا کردند. آنها طبیعتا درباره اقدامات احتمالی ایران محاسبه خواهند کرد و بود ابزارها داخل عرصه بین المللی ضروری است. گفتید روس ها منتظر تاریخ بطلان بایکوت های تسلیحاتی ایران هستند، ما مذاکرات مشخصی داشته ایم؟ مثلا درباره خرید اس-۴۰۰، جنگنده یا…

ما همکاری های متعددی با روسیه در مرزوبوم دفاعی و منطبق با قواعد بین المللی داشته ایم. یکی مواردی که از قبل در زمینه دفاعی قرارداد حیات داشته؛ ازجمله اس-۳۰۰ که معلق شده وجود. اواخر۱۳۹۲ که ماموریت غلام تو روسیه آغاز شد همکاری های دفاعی مان در سایه قطعنامه های تحریمی دایره ملل تقریبا راکد و حداقلی بود. سپس از آن و به دنبال مذاکرات مقامات ۲کشور پیمان نامه اس-۳۰۰ اجرا شد و همکاری های جدید نیز داخل حوزه های دفاعی و غیرتحریمی لباس گرفت. یک بسرنوشت شوم دچار کردن حزن مواردی که تحریم ها عایق ادا آن می شده در این ماخذ مذاکراتی شده که باید بعد از لغو بایکوت ها منجر به پیمان نامه شود، به همین دلیل رفع این بایکوت ها بنیانی است. درباره اس-۴۰۰ حرف های زیادی زده شد؛ ازجمله اینکه گفته شد ایران اس-۴۰۰ خواسته روسیه نداده، این نقل درستی نبود. اولا ایران هیچ گاه درخواست اس-۴۰۰ نداشت، حتی داخل یک برهه که به خشکی امدن سر اس-۳۰۰ مناظره می شد روس ها پیشنهاد کردند اس-۴۰۰ بدهند اما طرف ایرانی به دلایلی که داشت نپذیرفت و تصمیم گرفتند قراردادی که از قبل بوده عملی شود. اندکی از دلایلش، پیشرفت دفاعی ایران بود، بعد از آن غصه ایران دیگر درخواست اس-۴۰۰ نداشت. جنگنده چطور؟

باید از مقامات دفاعی بپرسید. قاعدتا اروپا که قرار نیست بعد از باطل تحریم تسلیحاتی به ایران جنگنده بفروشد، می ماند چروک و روسیه. البته این موضوع علاوه به خشکی امدن چین و روسیه برای ایران حائز شکوه است بجهت نفع آن فقط ابتیاع تسلیحات نیست، بلکه معامله تسلیحات اندوه هست و ایران الان توانمندی هایی دارد که بی نهایت از کشورها خواهان آن هستند. درون قضیه اس-۳۰۰ روس ها غرامتی ندادند؟

دعوایی بود که اقامه شد اما پیگیری نشد چون خویشتن پیمان نامه ارتکاب شد. ایران و روسیه همکاری های وسیعی را درون سوریه مطلع کردند که بوسیله روند آستانه منجر شد. درباره شریک شدن های دوجانبه داخل سوریه بحثی وجود که ایران روی زمین و روس ها روی فضا پشتیبانی می کنند. درباره شکل گیری این سیلان به خصوص نقشی که گفته می شود سردار سلیمانی درون ادخال روس ها به راسته سوریه داشت، بگویید.

فعالیت ایران و روسیه در سوریه موضوع بسیارحائز اهمیتی وجود.  ابتدا اینکه مانع از اجرای طرح خاورمیانه ارشد آمریکا شد.  تو صورت سقوط دولت سوریه،  یک دومینو از اتفاقات دیگر را تو منطقه عربی و خلیج فارس تماشایی می بودیم که همدستی ایران و روسیه جلوگیری کننده این ائتلاف شد.  نکته دیگر اینکه شکل گیری یک شرکت جدی درون حوزه منطقه ای بود؛ همیشه از این پتانسیل یاد می شد اما داخل عمل بحثی نبود. خاطرم هست در سال ۱۳۸۹ که بوسیله عنوان مهتر گروه دوستی پارلمانی ایران و روسیه به مسکو رفته بودم آنجا تجسس و پیشنهادی مطرح کردیم؛ اینکه ایران در خاورمیانه ظرفیت هایی دارد که ضمیمه شدن آن بوسیله توانمندی روسیه می تواند تحولات مهمی را نما بزند. همکاری ۲ کشور داخل خاورمیانه از گذشته مورد بحث بود اما این روند پس از اتفاقات سوریه و در سال ۱۳۹۴ محقق شد و در مبارزه با تروریسم غم یک نقش بسیار مهمی عمل کرد؛ بنابراین یکی در ایستا کردن طرح آمریکا،  دوم داخل ارتقای سطح مشارکت خاص ۲ ناحیه که با معیارهای خودش سنجیده می شود و مناظره سوم بی قراری مقابله با تروریسم بود.  الان شاید درون اذهان کمرنگ شده باشد ولی جولان داعش تهدیدی جدی برای منطقه و تا اینکه گیتی بود.  خاطرتان هست که هر روز تماشاگر ترکیدن و ترور در کشورهای اروپایی بودیم. در مقابله با این تهدید جهانی ایران و روسیه تاثیر حقیقی و بسزایی داشتند .این پتانسیل حیات داشت ولی در سال ۱۳۹۴ عملیاتی شد.  ایران کنار سوریه ایستاده حیات و اطمینانی که برخی داشتند که دولت اسد سقوط می کند با تردید مواجه شد و همزمان همکاری های ایران و روسیه گشادگی یافت و این رفتار بوسیله لباس نظریه با سفر شهیدسلیمانی شکل گرفت. بعد از ملاقاتی که ایشان با آقای پوتین داشت تو پاییز همان سال روسیه وارد عملیات تو سوریه شد. اگر شریک ایران و روسیه نبود، الان شرایط سوریه و منطقه اینطور نبود. سردار سلیمانی تحت بایکوت بود، چه شد روس ها این ملاقات را اجرا دادند؟

بله. اینکه این سفر و دیدار تنظیم شد بی قراری اهمیت شهید سردار سلیمانی در این مبنا را نشان می داد و معارفه روس ها به اینکه ایشان کسی است که بدست به بدست میدان های مبارزه با تروریسم در سوریه را می شناسد. اینکه تو عالی ترین سطح روس ها با ایشان ملاقات کردند؛ یعنی بازدید با آقای پوتین تنظیم شد، اذعان به این واقعیت بود که حرف اول را در صحنه میدانی و عمل سپهبد سلیمانی می زند. به این دلیل برای روسیه مفرط مهم بود نقطه دیدن ایشان را که تو تحولات تاثیرگذار است، بشنوند. در مقطعی گفته شد روس ها با آمریکا زد و بندی برای برون رفت ایران از سوریه داشته اند.

در یک همکاری گسترده و فعالیت راهبردی بین ۲کشور نباید شوق داشت که صددرصد طرفین با هم اتحاد نظر داشته باشند. ۲ ملک وارسته اینجا هستند که هر ۲ صاحب حرف هستند و اختلاف نظرشان طبیعی است؛  درست است درباره همکاری به ائتلاف دیدن رسیده اند و رویکرد مشترک دارند اما یک کنش در سیاست اجنبی یک کشور تحت تأثیر الزامات دیگر در محاکمه خارجی آن کشور اندوه هست.  داخل مورد سوریه، ایران و روسیه بوسیله دلایل مختلف به شرکت رسیدند؛ دلیل اول اینکه اتفاقات سوریه یک مداخله از طرف غرب بود. موضوع دیگر این وجود که یک سیاست یکجانبه گرایانه وجود.  نکته دیگر این حیات که دخالت در امور داخلی دیگر کشورها حیات.  دلیل چهارم دنبال کردن تغییرات سیاسی در کشورها از روال تلاطم بود و ناامن کردن منطقه ای که ایران و روسیه بخشی از آن هستند نه آمریکا که هزاران کیلومتر از آن بور دارد. روسیه و ایران رویکردهایشان درباره همگی این موضوعات یکسان بود؛  ضمن اینکه احساس ترساندن مشترک هم می کردند و رویکرد مشابهی به مبارزه کامل عیار با تروریسم نیز دارند، ولی عوامل دخیل داخل بحث سوریه مثل عربستان،  امارات،  اسرائیل ، آمریکا،  ترکیه و  اروپا هم هستند که الزاما روابط ما با اینها با روس ها هم پایه نبوده و حلق که  غریزی است مغایرت دیدگاه تو برخی موارد ساختن شود. من که شاهد مذاکرات مختلفی در عرصه های سیاسی،  نظامی،  حقوقی و  دفاعی در مباحثه سوریه بودم حس می کردم تفاوت معدود دیدگاه ها فنی و اجرایی است و طرفین هرچه پیش تر می مسئله هماهنگی بیشتری ایجاد می شود.  اینکه روسیه پشت ایران را در مناقشه سوریه خالی کرده باشد بیشتر ساخته و پرداخته ذهن رقبای ۲ کشور و محافلی بود که از همکاری ۲ کشور اوقات تلخ بودند. در مواردی تیمار که این مسائل طرح می شد از جانب رسانه های غربی و عربی مثل الشرق الاوسط حیات. البته ایران و روسیه درون عرصه مبارزه با تروریسم موفقیت اضافی داشته اند و حالا روند سیاسی عظمت و ظرافت بالایی دارد که باید آن را مدنظر راحتی داد که باعث شکنندگی نشود. نقش دیپلماسی در این عرصه از وقار بالایی برخوردار است. مبانی همکاری ایران و روسیه در سوریه همچنان پابرجاست و تغییری نکرده است. داخل جوهر حال برداشت سیاسی و اقتصادی از کاشت مبارزه و مقاومتی که صورت گرفته پیچیدگی زیادی دارد و توجه فراوانی را می طلبد. موضوع مصرف روس ها از سندیت نظامی نوژه بود.  اشاره کردید داخل همکاری گشاد امکاناتی در اختیار هم قرار دادند اما در آن مقطع سروصدای یدکی شد.

در مورد پایگاه نوژه ادعا شد ایران پایگاه نوژه را به روسیه واگذار کرده؛ در حالی که این اتفاق نیفتاده وجود اما در آن برهه حساس به شکل مقطعی قرار شد درون برخی پروازها برای مبارزه با تروریسم از نوژه استفاده شود یا بنزین گیری بکنند. اینها از الزامات یک همکاری نظامی است که اگر  نباشد، شریک شدن معنا ندارد. پیوستن ایران بوسیله بیعت شانگهای مدت هاست که متوقف شده. پیوستن ایران مزیتی دارد؟

شانگهای یک سازمان منطقه ای است که فایده خودش را دارد. هم به برهان تقویت رویکرد شرقی در محاکمه خارجی و هم به دلیل توجه ایران به همکاری های منطقه ای اقتضا این است که همکاری ایران با پیمان هایی مثل شانگهای افزایش یابد. ایران سال هاست عضو ناظر این سازمان است و داخل سطح کم قیمت در اجلاس های آن شریک شدن کرده است. مباحثه عضویت دائم ایران مطرح است،  یک زمان مانعی وجود داشت که تو شب پره اداره ظرف شده بود کشورهای والا تحریم راه اندازی ملل نمی توانند جثه این پیمان باشند ولی با قطعنامه ۲۲۳۱ این امکان فراهم شد.  روسیه بارها شفاف اطلاع دادن کرده مایل به رسیدن طولانی ایران است اما بوسیله دلایل مختلف این اتفاق صورت نداده است. تاجیکستان مانع است؟ 

مدتی گفته می شد کشمکش تاجیکستان مانع واقعی است اما اخیرا مشکلات روابط ایران و تاجیکستان محلول شده و به دیدن می رسد جریان بهتری قفا خواهد شد. شانگهای دوطرفه است؛ همانطور که بخاطر ایران مهم است، برای اعضای شانگهای هم حجم های ایران مهم است. به نظرم عضویت طولانی ایران با اینکه مهم است اما مهم نمدار از آن فرمان فشرده ایران با این سازمان و سایر موسسه های منطقه ای است. در مبنا عضویت تمام ایران از فداکار کشورهای مبصر حاضر داخل این موسسه که هشیاری روابطشان با غرب را تابه حال کرده اند، هوی همراهی و مساعدت بیشتری در این زمینه می رود. اینکه در عموم اسناد بالادستی مربوط بوسیله سیاست خارجی کشور منطقه گرایی مورد تأکید صبر گرفته، حجم بسیاری برای شریک شدن های منطقه ای دوجانبه و چندجانبه ساختن می درنگ. اخطارهای اف ای تی اف داخل آخرین نشست اضافه یافت. با توجه به اینکه روسیه یک اندام مؤثر است، چرا جلوگیری کننده بازگشت هشدارهای اف ای تی اف نشد؟

براساس تقویم بانک مرکزی ایران و بخش های اقتصادی کشور ایران اکنون یکی از بهینه روابط بانکی را با روسیه دارد و در این سال ها بسیاری از چین هایی که در روابط بانکی بود، باز شد. البته به این معنا تراشیدن که روابط بانکی ما ایده آل است بلکه داخل مقایسه با دیگر کشورها روابط خوبی است. یک نمونه کره جنوبی است که پول خود ما آنجا بلوکه است و نمی دهند. داخل بسیاری از کشورهای دیگر نیز وضعیت مشابهی دارند و عملا کار بانکی با ما نمی کنند. در منبع حال برای حفظ این روابط بانکی یکی از مسائل روس ها مباحثه اف ای تی اف بوده است. درون مذاکرات مختلف یادآوری می کردند که اف ای تی اف می تواند موانع جدی ایجاد کند. موضع چروک و روسیه در بحث اف ای تی اف مانند بوده است؛ هم به دلیل مشکلاتی که درون روابط دوجانبه ایجاد می کند، غم به برهان مشکلاتی که بخاطر دفاع از ایران در مدخل های بین المللی ایجاد می کند. ارزیابی شما از وضعیت فعلی برجام چیست، به نظر شما بوسیله سمت سرانجام برجام می رویم، اروپایی ها اقدامی برای مطمئن نیازهای ایران نکرده اند.

ایران با حضور در مذاکرات و امضای برجام آمادگی خود را برای حل وفصل مسائل مدال رحم ولی در رو آمریکا از برجام اتفاقی حیات که آسیب شدید بوسیله این قضیه زد. آمریکا برخلاف همه تعهدات بین المللی از آن بیرون شد، اگر هر کشوری تعهدی صحه کند و مهتر جمهور مربوط باینده بخواهد تبدیل دهد، سنگ روی سنگ سد نمی شود. اروپا هم تو این ماجرا بی نظری خاصی نشان داد، اینستکس بوسیله شکلی که گفته می شد پیش نرفت، ماه های پیش رو ماه های حساسی بخاطر محاکمه خارجی است. کشور تلاش کرده داخل کنار برجام توانمندی خویشتن را افزایش بدهد و ابزارهای خود را در منطقه استقامت کند ولی فشارهایی هم که در ماه های آینده داخل برنامه است، موضوعات منحصر بوسیله برجام نیست، بلکه خواسته های متعددی است. به همین دلیل ماه های پیش رو حساس است که با وحدت ملی، تعامل با سایر کشورها و تحرکات بین المللی باید آن را تعاقب ضابطه بگذاریم. هم بحث تمدید بایکوت تسلیحاتی ایران مطرح است که البته به شکلی که شانس آمریکا با باطل قواعد بین المللی و با جسارت طولانی بوسیله قفا آن است به سرانجام نمی رسد، ولی روش هایی برای جایگزینی آن دارند که نشان می دهد می خواهند آماج خلاص را به برجام بزنند. یا در بحث یمن و آژانس بی آرامی تماشاچی تحرکات آنان بوده ایم که منجر بوسیله قطعنامه آژانس شد و نشان داد این نهاد نیز کوچکتر تأثیر لابی های سیاسی است. متد های جایگزین به نظر شما چه خواهد بود؟

همزمان ۳ بایگانی را دارند پیش می برند؛ تسلسل تحریم تسلیحات، ضبط هسته ای تو آژانس و پرونده ادعایی مرتبط با یمن. فکر می کنید سرنوشت انتخابات آمریکا چه شود؟

الان پیش بینی کردن دشوار است، انتخابات در آمریکا یک رقابت دوطرفه و نزدیک به تیمار است و متغیرهای زیادی تو این موضوع دخیل است که برخی از آنها تغییر می کند. یکی از مزیت هایی که ترامپ داشت، سکون اقتصادی و نمو شاخص های اقتصادی مثل کاهش بیکاری و اضافه درآمدها و بورس بالن استریت بود اما همه اینها به هم ریخته است. داخل به خشکی امدن آن کرونا بی کفایتی طالع آمریکا در مدیریت فساد را نمایش عدل. کشتار فلوید و اعتراضات به آن هم شورش حکمرانی را در این کشور مشهود کرد. 
درون عین حال ۲ متمایز دیگر وجود دارد؛ یکی اینکه حدود ۵ماه زمان باقی مانده و ممکن است شاخص های اقتصادی دگرگونی یواش و موضوع دیگر این است که ترامپ سندیت اجتماعی اختصاص خویشتن را دارد و تلاش می یواش جامعه را دوقطبی کند. شرایط، برای ترامپ مناسب نیست اما اینکه دموکرات ها چقدر بتوانند سندیت های اجتماعی را بسیج کنند، تأثیرگذار و گلچین کننده است.

►♦مختصات روابط ایران و روسیه

روابط ایران و روسیه در طول سالیان گذشته تحول کیفی و کمی عمیقی نمودار کرد. درباره این روابط از سوی ناظران و دست اندرکاران هرازگاهی صحبت شده است. چنانچه بخواهم موارد خاصی را بگویم که وقتی درباره تحول صحبت می شود منظور چیست، باید رمز کرد که این تغییر شاخصه های مختلفی دارد؛ درون این سال ها برای نخستین بار در تاریخ روابط ۲کشور، جنبه های راهبردی بوسیله مختصات روابط افزوده شد که نمودهایی از آن را در سطح منطقه ای، بین المللی و دوجانبه شاهد بودیم. از عموم می شود بوسیله فعالیت مشترک ایران و روسیه درون سوریه اشاره کرد و همینطور حمایت روسیه از مواضع ایران درون عرصه بین المللی و هماهنگی پشته و تنگاتنگ ۲کشور درون مجامع مختلف بین المللی. البته در گذشته هم روابط ما با روسیه همگرا بود، اما داخل شرایط فعلی وقتی مسائل مرتبط با برجام، موضوعات منطقه ای یا تحولات باطل بایکوت تسلیحاتی ایران را می بینیم، موضع روسیه کاملا نزدیک به موضع ایران است. تو همین چارچوب یکی دیگر از مصادیق این است که روسیه درحالی که با ۶قطعنامه ضدایرانی و تحریمی تو شورای زنهار تا قبل از سال ۱۳۹۲ نهایتا یگانگی کرده بود، داخل سال های اخیر نه تنها مقابل اقدامات احتمالی تحریمی ایستاد، بلکه قطعنامه ضدایرانی درباره یمن را نیز وتو کرد که یک اقدام تاریخی در روابط ۲کشور بود. یک جنبه دیگر راهبردی این روابط امضای همه اسناد ضروری و مورد حاجت در روابط ۲کشور بود؛ اسنادی که بعضا سال ها روی میز الباقی حیات. لباس گیری دیالوگ ها و نهادسازی ازجمله مختصات دیگر روابط داخل سال های اخیر بوده است. هر اندکی را نگاه کنید، یک نهاد یا دیالوگی لباس گرفت که همکاری در آن حوزه را ارتقا داد. گفت وگوهای دو، سه گانه و چندجانبه با روسیه و با حضور سایر کشورها در سطح روسای جمهور، وزرای خارجه و دفاع و دبیران شورای عالی امنیت ملی روند پیدا کرد.
در حوزه دفاعی اس- ۳۰۰ تحویل شد با بود فشار کشورهای ثالث که ذهنی ویژه خود را دارد.
گشادگی انبازی ها محدود به حوزه های سیاسی و بین المللی نبوده است بلکه تو مرزوبوم دانشگاهی و فرهنگی و دیپلماسی عمومی نیز همکاری ها افزایش یافت، در حوزه گردشگری و روادید اقدامات مهمی انجام شد، تو حوزه اقتصادی که شیرهدار ترین بخش روابط ما با روسیه است، بوسیله این خاطر که ۲کشور هر دو صادرکننده کارمایه هستند و قناعت متشابه دارند، اتفاقاتی افتاد که برای نخستین بار رخ داده است. بنیادهای قوی برای شریک شدن های اقتصادی ۲کشور گذاشته شده است که اگر فرصت شود، به آنها خواهیم پرداخت؛ هرچند جای بحث بی حد مجزا ای است. یکی از شاخص های دیگر سطح گفت وگوی رسمی بین مقامات ۲کشور است که به لباس قابل توجهی ارتقا یافت. مشی پیوسته میان ۲کشور در دوره اخیر به سطح روسای جمهور رسید، سفرهایی که به سختی ارتکاب می شد، بوسیله راحتی لباس گرفت. در طول روابط ما با روسیه که بیش از ۴۰۰سال بوده، یک کود سفر رسمی رئیس جمهور روسیه به ایران را داشتیم اما در این چند سال ۳بار عروج آقای نیم چکمه را داشتیم و آقای ملا ۵بار به روسیه سفر داشتند. آقای باریکه که بالای ۲۰بار به روسیه سفر کردند و توجه ویژه ای به گسترش این روابط نشان دادند. علاوه بر این سفر وافر وزیران دفاع، دبیران شورای زنهار و بیشتر وزرا و مقامات دیگر غصه ازجمله وزرای مسئول کمیسیون مشترک اقتصادی را تماشاچی بودیم. ۳دیدار رئیس جمهور روسیه با راهنما معظم قیام در سال های اخیر از محتوای عمیق، تعیین کننده و راهبردی شدید برخوردار وجود. سفرهای مشاور بین الملل رهبری و دیدارهای سه گانه با مهتر جمهور روسیه از اهمیت بسیاری برخوردار بود. در مسائل منطقه ای کریدور شمال جنوب از تازه احیا شد و مجمع سه جانبه سران ۲ دولت برگزار شد و ایران به اتحادیه اقتصادی اوراسیا پیوست که ظرفیت بسیار مهمی است و باید مورد توجه دستگاه های داخلی استراحت گیرد. نیز در روابط ایران و روسیه همیشه نقش منفی عامل سوم وجود داشت اما درون دوره اخیر نقش عامل سوم به صورت اکید کاهش یافت. یکی از اتفاقات تاریخی که جای بحث و پردازش از لفظ صاحب نظران و پژوهشگران دارد، همین کاهش تأثیر منفی کشورهای ثالث داخل روابط ایران و روسیه داخل این دوره اخیر است. متأسفانه درون کشش سالیان و دهه های متمادی تأثیر سلبی عامل سوم داخل روابط متجاوز فراز بوده است. تو سالیان اخیر روابط ایران و روسیه به تمام ذهنی گسترش یافت و این واقعیت توجه ناظران و پژوهشگران بین المللی را نیز دعوت کرده است.